زمان معين يعنى از صبح تا غروب است ، اگر ما ندانيم آيا هنوز غروب شده يا نه تا وجوب امساك نيز باقى باشد يا خير ؟ در اين صورت استصحاب امر مقيد به زمان اعمال خواهد شد . « 1 » گاهى شك در بقا از حيث شبههء مفهومى است مانند اينكه در مثال مذكور ندانيم منظور از واژه غروب كه در دليل آمده چيست ؟ در مورد استصحاب در صورت مزبور بين عالمان اصول اختلاف نظر شده است . « 2 » بعضى گفته‌اند : « بايد ديد منظور از تقييد به زمان چه بوده است . اگر زمان به نحو قيديّت لحاظ شده باشد با شك در بقاى قيد نمىتوان استصحاب امر مقيّد به زمان را اجرا نمود ؛ زيرا مطلوب شارع آن بوده است كه امر مقيّد به زمان در همان زمان انجام گردد . ولى اگر زمان به نحو ظرفيت لحاظ شده باشد استصحاب امر مقيّد به زمان اعمال مىشود ؛ زيرا با گذشت آن زمان نيز مطلوبيّت امر مقيّد به زمان باقى است . » « 3 » بعضى ديگر استصحاب امر مقيد به زمان را هنگامى كه شبهه حكمى باشد روا نمىدانند . 2 - شك در چگونگى تقيّد به زمان اگر بقاى امر مقيّد به زمان ، بعد از گذشت زمان ، به علت اين احتمال باشد كه تقيّد به زمان از جهت تعدّد مطلوب بوده است . در اين صورت اگر حجيت استصحاب كلى قسم دوم را بپذيريم ؛ استصحاب امر مقيّد به زمان اعمال مىشود ؛ زيرا پس از گذشت زمان ، مىتوان اصل مطلوبيّت امر مقيّد به زمان را استصحاب نمود . بدين صورت كه اگر امر مقيّد به زمان از باب وحدت مطلوب به زمان مقيّد شده باشد ، با انقضاى زمان ، منتفى شده است ولى اگر به نحو تعدّد

--> ( 1 ) - شيخ انصارى ، فرائد الاصول ، ص 375 . آخوند خراسانى ، كفاية الاصول ، ص 409 . ملكى ، ميرزا حبيب الله ، تلخيص الاصول ، ص 282 . ( 2 ) - خويى ، سيد ابو القاسم ، مصباح الاصول ، ج 3 ، ص 130 و 131 . ( 3 ) - شيخ انصارى ، فرائد الاصول ، ص 377 . آخوند خراسانى ، كفاية الاصول ، ص 410 . ملكى ، ميرزا حبيب الله ، تلخيص الاصول ، ص 282 .